ژماره 125
لاپهڕهکان
 |
 |
ژماره 38
|
|
میكانیزمێكی هەڵە بۆ دوورخستنەوەی بەعسییەكان
31 / 1 / 2010
كامیل مەحمود
بریاری بەركەناركردنی سەدان پاڵێوراوی كاندیكراو بۆ هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكەی مانگی ئازار بەرەو ئەوە دەچێت تەنگەژەیەكی دژواری سیاسی لەم وڵاتەدا بەدوای خۆیدا بهێنێت كە دواجار لەسەر بارودۆخە ئەمنییەكەی عێراقیش دەرهاوێشتەی نێگەتیڤی دەبێت، لەم رووەشەوە گەلێك لایەن و ناوەند لەسەر ئاستی ناوخۆو دەرەوە هەستیان بەم مەترسییە كردووەو لەهەوڵی دۆزینەوەی چارەسەری دۆزەكەدان، هەرچەندە حكومەتی عێراقی و ئەو لایەنانەی بریارەكانی لیژنەی لێپێچینەوەو دادیان پێ قبووڵە زۆربەی هەوڵەكان بەدەستتێوەردان لەكاروباری ناوخۆی عێراق لەقەڵەم دەدەن، لەوانە هەوڵی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا كە لەهەموو لایەكی دەرەكی زیاتر گرنگی بەم پێشهاتە نوێیە دەدات و راستەوخۆ پەیوەندی بەبوونی ئاییندەی هێزەكانیەوە هەیە لەعێراقدا.
ئەوەی جێگەی سەرنجە لەم رووەوەو پەیوەستە بە بریارەكانی ئەو دەستەیەوە كە پێشتر ناوی دەستەی ریشەكێشكردنی بەعس بوو، ئەوەیە كە هەنگاوەكانیان كۆدەنگییەكی نیشتیمانی لەسەر ئاستی ناوخۆ لەپشتەوە نییەو هەڵبژاردنی كاتەكەش زۆر نەگونجاوە بۆ گرتنەبەری ئەم جۆرە رێوشوێنانە، هەرچەندە ئەوان دەڵێن ئەمە كارێكی دەستووری و یاساییەو پەیوەندی بەسیاسەتەوە نییە تا پێویستی بەتەوافوق و كۆدەنگی لایەنە عێراقییەكان هەبێت، لەكاتێكدا ئەم هەڵوێستەی ئەوان پەیوەندی بەئاییندەی پرۆسەی سیاسییەوە هەیەو گرفت لەبەردەم ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكان و پرۆسەی ئاشتبوونەوەی نیشتیمانیدا درووست دەكات و بەپێی بیرورای چاودێران و بەشێكی زۆری هێزە سیاسییە عێراقییەكانیش میكانیزمێكی هەڵەیە بۆ دوورخستنەوەی مەترسی بەعسییەكان لەسەر ئاییندەی سیاسی عێراق.
بریارەكانی ئەو دەستەیە لەكاتێكدایە كە بوار لەبەردەم ناوزەدكراوەكاندا نەماوە رێوشوێنی یاسایی بگرنەبەر بۆ تەمییزكردنەوەو تۆماركردنی سكاڵای خۆیان دەرخستنی ئەستۆپاكییان، هەر ئەمەشە سەرچاوەی گومان و پرسیارەكان لەسەر كارو چالاكییەكانی ئەو لیژنەیە. پاشان رێگەدان بەزۆربەی ئەوانە كە تا ئێستا لەپۆست و پێكە گرنگە فەرمییەكاندا بمێننەوە و لەهەڵبژاردنەكانی پێشوودا بەشاری بكەن ئەو پرسیارە زەق دەكاتەوە كە پاڵنەری ئەم هەڵوێستە هەنووكەییە چییەو بۆچی لەرابردوودا رێگە بە زۆرێك لەوانە درابوو كاراكتەری چالاك و هەڵسووراوی ناو پرۆسەی سیاسی و گۆرەپانە عێراقییەكە بن و لەم سەروبەندی هەڵبژاردنەدا ناویان هێنرایە پێشوە وەك رەگەزی سەلبی ناو پرۆسەكە؟
گرتنەبەری رێگەیەك بۆ ریشەكێشكردنی بەعس لەناو پرۆسەی سیاسی و ئاییندەی ئەم وڵاتەدا بەم جۆرە رێوشوێنانە دەرەنجامێكی نابێت جگە لەقووڵكردنەوەی كێشەكان و گێرانەوەی رەوشی سیاسی عێراق بۆ سەر خاڵی سفر، ئەوەی پێویستە بەهەند وەربگیرێت ریشەكێشكردنی كلتووری بەعسە لەهەناوی هێزە سیاسییە عێراقییەكان و هەڵسووراوە دیارە بەهەژموونەكانی سەر گۆرەپانەكەدا، كە بەداخەوە هەست بەمەترسی بوونی نەریتی بەعسیزم دەكرێت لە جموجووڵ و چالاكی مەیدانی و باری سایكۆلۆژی زۆرێك لەو لایەنە سیاسی و سەركردە عێراقییانەدا كە ئەمرۆ خۆیان بەدوژمنی پلە یەكی حزبی بەعس دەزانن. سیاسەتی دوورخستنەوەو ریشەكێشكردن و هەوڵی پاوانخوازی و نەزعەی تایفەگەری ناوەرۆكی كلتووری پیادەكراوی بەعسییەكان بوو لە رابردوودا، بەڵام ئایا هەست بەبوونی پراكتیكی ئەو كلتوورە ئیستیبدادییە ناكرێت لەناو رەوشی سیاسی بارودۆخی رەسمی ئێستای ئەم وڵاتەدا؟
قۆناغ و كاتی گرتنەبەری رێوشوێنی بەركەناركردنی ئەو قەوارەو كەسایەتییە سیاسییانە (لەگەڵ هەر تێبینییەكیش لەسەر ئەدای كاری ئێستاو رابردوویان هەمانە) بەتەواوی بۆ سیاسەتی لێ دێت نەك یاساو جێبەجێكردنی ماددە دەستوورییەكان، ئەو رێژە زۆرەی دوورخراوەكان میسداقیەتی ئەزموونی سیاسی عێراقی نوێ و پرۆسەی دیمكوكراسیەت لەم وڵاتەدا لاواز دەكات و دەرەنجامی هەر هەڵبژاردنێكیش لەدەرەوەی ئیرادەی گشتی و تەوافوقی نیشتیمانی نابێتە جێگەی متمانە بۆ كۆمەڵگەی عێراقی و نێودەوڵەتی، كە لەئێستاوە ئەمریكاو ئەوروپاو رێكخراوە ئیقلیمییەكان رەخنە لە ئەنجامدانی هەر هەڵبژاردنێك دەگرن تەوافوقی عێراقییەكانی لەپشتەوە نەبێت، دوورخستنەوەی ئەو سەدان كاندیدەش تا ئێستا جێگەی قبووڵی زۆربەی لایەنە كوردی و سوونییە عەرەبەكان و تەنانەت هەندێ لەشیعەكانیش نییە، رەخنەكانیش لەسەر هەڵبژاردنی كاتەكەیە نەك پاكانەكردن بۆ تۆمەتباركراوەكان بە بەعسیبوون.
لەهەڵبژاردنەكانی رابردوودا پێكهاتەیەكی كۆمەڵگەی عێراقی وەك پێویست و بەپێی قەبارەی خۆی بەشداری هەڵبژاردنەكانیان نەكردو ئەمەش بۆشاییەكی بەرچاوی لەناو پرۆسە سیاسییەكەدا درووست كرد، دەرەنجامەكەشی ئەو بارودۆخە خوێناوییەی ناوخۆو ناسەقامگیری سیاسی و ئەمنی بوو لەم وڵاتەدا كە گروپە نەیارەكانی پرۆسەی سیاسی بوونی ئەو فەراغەیان قۆستەوەو لەپەنای گۆشەگیری سووننەكاندا سەنگەری نەیارانی عێراقی نوێ بەهێزكرا، رازیبوونی بەشێكی زۆری ئەو لایەنە سوونییانە بە هاتنە ناو پرۆسەی سیاسی دەرەنجامی پۆزەتیڤی هەبوو لەسەر رەوشە ئەمنییەكەی عێراق و هۆكارێكی سەرەكی ئەو نیمچە هێوربوونەوەی بارودۆخی ناو شارەكان بوو لە دوو ساڵی رابردوودا.
ئەم هەنگاوانەی ئێستای دەستەی لێپێچینەوەو دادپەروەری بۆ ریشەكێشكردنی بەعس لەناو پرۆسەی سیاسی عێراقدا برەو ئەوە دەمانگێرێتەوە پێكهاتەی سووننە جارێكی تر هەست بەوە بكەنەوە كە ئامانجەكە دوورخستنەوەی ئەوانە لەبەشداری سیاسی و هەوڵی پاوانخوازی بەرامبەرەكانیان بۆ دەستبەسەراگرتنی دەسەڵات و بریاری سیاسی لەم وڵاتەدا، بەو حوكمەی كە زۆربەی دوورخراوەكان لەوانە، ئەمەش جارێكی تر دەبێتە هۆی دوورخستنەوەی ئەو پێكهاتەیە لەپرۆسەی سیاسی و قووڵكردنەوەی گیانی ركابەری تایفی كە دیمەنە خوێناوییەكانیمان لەرابردوودا بینی.
دەكرێت هەموو رێوشوێنێكی سیاسی و یاسایی و ئەمنی بگیرێتە بەر بۆ ریشەكێشكردنی بەعس و كلتووری بەعسیزم لەم وڵاتەدا، بەو مەرجەی دەرەنجامەكەی سەقامگیری و پێشخستنی پرۆسە سیاسییەكەو ئەزموونی دیموكراسیەت بێت لەعێراقدا، ئەگەر دەرەنجامی پێچەوانەی خستەوەو هەموو ئەو دەستكەوتانەی ساڵانی رابردووی خستە مەترسییەوە ئەو كات پرسیار لەسەر ئەو لایەنانە درووست دەبێت كە بەهەنگاوە هەڵەكانیان دۆخی وڵاتەكە دەخەنە ناو تەنگەژەوەو بەعسییەكانیش لەم هاوكێشەیەدا وەك قوربانی و لایەنی ستەملێكراو خۆیان وێنا دەكەن.
kameelmahmod@yahoo.com
خويندنهوهی بابهت: 169 جار
|
|